ภาวะที่เริ่มน้อมไปสู่ทางดับสนิท

โดย อาจารย์พุทธทาสภิกขุ

การน้อมจิตไปสู่ความดับไม่มีเชื้อเหลือนั้น เป็นสิ่งที่ทำได้ เมื่อได้มองเห็นแล้วว่า “ไม่มีอะไรที่น่าเอา ไม่มีอะไรที่น่าเป็น” ดังที่ได้กล่าวมาแล้วข้างต้น แต่เมื่อได้กระทำมาจนถึงขั้นจนจิตเริ่มน้อมเอียงไปในทางแห่งความดับไม่มีเชื้อเหลือแล้วก็นับว่าเป็นโชคดีที่สุด คือจะเป็นการกระทำที่ง่ายขึ้นอย่างมากมาย และปลอดภัยจากความผิดพลาดอย่างที่สุุด เพราะว่าหลังจากนี้ก็มีแต่การประคับประคองจิตที่น้อมไปสู่ความดับไม่มีเชื้อเหลืออยู่แล้วนั้น ให้ดำเนินการอย่างแรงกล้ายิ่งขึ้นไปเท่านั้น แต่ก็มิใช่ด้วยการทำอะไรอย่างอื่นที่ไหนอีก นอกจากพิจารณาใน “การไม่น่าเอา ไม่น่าเป็น” นั่นเอง หากแต่ว่าให้มันละเอียดสุขุม แก่กล้ายิ่งขึ้นไปอีกเท่านั้น จิตก็จะน้อมไปสู่ความดับไม่มีเหลืออย่างประณีตยิ่งขึ้นไปอีก เกี่ยวกับข้อนี้เราจะพบความจริงได้จากหลักที่ถือกันอยู่ทั่ว ๆ ไป แต่โดยมากไม่ค่อยรู้ความหมาย คือหลักที่ว่าการพิจารณาใน อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา ให้ละเอียดแระณีตยิ่ง ๆ ขึ้นไปทุก ๆ ลำดับ แห่งการปฏิบัติและการบรรลุมรรคผล ซึ่งรวมเข้าด้วยกันแล้วย่อมมีอยู่มากมายหลายชั้นทีเดียว ความจริงมีอยู่ว่าทุก ๆ ชั้น ล้วนแต่เป็นการพิจารณาในความหมายแห่ง อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา ด้วยกันทุกชั้น หากแต่ประณีตยิ่งขึ้นไปตามลำดับชั้น ส่วนกรณีของเรานี้เราใช้คำพูดว่า “ไม่น่าเอา ไม่น่าเป็น” แทนที่จะพูดว่า อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา ดังที่มีเหตุผลแสดงไว้แล้วข้างต้นว่า เป็นของอย่างเกียวกัน แต่มีประโยชน์มากกว่ากันในการที่จะพูดเช่นนี้ โดยเหตุนี้ ในกรณีของเราที่กำลังกล่าวถึงนี้ จึงได้พูดว่า ให้พิจารณาให้เห็นชัด ในความ “ไม่น่าเอา ไม่น่าเป็น” นั่นแหละ ให้ยิ่ง ๆ ขึ้นไปเถิด จิตก็น้องไปสู่ความดับไม่มีเชื้อเหลือยิ่งขึ้น ๆ ดังนี้ แทนที่จัพูดเป็นสำนวนว่า ให้พิจารณา อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา ให้ยิ่งขึ้นไปเถิด จิตก็จะน้อมไปสู่นิพพานยิ่งขึ้นดังนี้ ซึ่งฟังดูก็เพราะดีโดยพยัญชนะ แต่โยอรรถะนั้นยังมืดมัว สลัว ๆ อยู่สำหรับคนทั่วไป แถมยังเป็นที่ตั้งแห่งอุปาทาน หรือความยืดถือในนิพพานมากยิ่งขึ้นไปอีกเท่านั้น นับว่าเป็นความยุ่งยาก โดยไม่จำเป็น จึงขอให้สนใจในคำว่า “น้อมจิตไปสู่ความดับไม่มีเชื้อเหลือ” นี้ให้มากเป็นพิเศษ เพราะสามารถจะนำผลดีมาให้แม้ในวาระสุดท้ายหรือกระทั่งในวินาทีสุดท้ายที่เราจะดับจิตลงไป

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s